Wykorzystanie analizy środowiska autorskiego dla oceny dyscypliny (na przykładzie bibliologii)
Marta Skalska-Zlat
Uniwersytet Wrocławski. Instytut Bibliotekoznawstwa
skalzlat@liber.ibi.uni.wroc.pl
Niniejsze opracowanie obejmuje próbę oceny powojennego dorobku nauki o bibliografii jako jednej z nauk bibliologicznych, konkretnie pięćdziesięciu dwóch lat jej rozwoju (między rokiem 1945 a 1996). Ocenę tę starano się sformułować poprzez analizę piśmiennictwa z tego zakresu i jego twórców - praktyków i teoretyków dyscypliny. W tym celu poddano parametrycznej analizie całe środowisko autorów prac z zakresu bibliografii (820 osób) oraz wyodrębniono z niego różnorodne grupy według zastosowanych kryteriów. O interdyscyplinarności omawianej problematyki świadczy podział - i wynikające z niego proporcje - na tych którzy profesjonalnie związani są z instytucjami książki a bibliografia jest ich podstawowym polem badawczym oraz znaczną liczbą innych, którzy zajmują się bibliografią na marginesie swych podstawowych badań lub wykazują troskę o jej rozwój jako czynnika nierozerwalnie związanego z postępem nauki i oświaty. Struktura wykształcenia wskazuje kto przede wszystkim wypowiada się na jej temat, a uwzględnienie stopni i tytułu naukowego profesora - jak kształtują się proporcje w tym zakresie. Pozwoliło to na wnioski dotyczące tempa narastania i zmniejszania się poszczególnych grup, starzenia się kadry i wynikających z tego zagrożeń dla omawianej dyscypliny. Przynależność instytucjonalna autorów wskazała podstawowe miejsca pracy w podziale na rodzaje instytucji, z których się wywodzą i konkretne placówki zatrudniające największą liczbę aktywnych badawczo autorów. Skojarzenie instytucji z miejscowościami dało obraz rozmieszczenia potencjału naukowego. Wreszcie wskaźnik systematyczności publikacyjnej i całkowitej produktywności pozwolił wydzielić grupę autorów najbardziej aktywnych badawczo. Weryfikacji tego wykazu dokonano poprzez zastosowanie dalszych wskaźników i wag różnicujących publikacje w zależności od ich poziomu, typu i formy. W ten sposób powstała ostateczna lista rangowa będąca wypadkową wszystkich zastosowanych kryteriów - wskazała ona autorów mających największy wkład w rozwój dyscypliny. Wszystkie te zabiegi umożliwiły wyciągnięcie ostatecznych wniosków co do kondycji nauki o bibliografii i perspektyw jej dalszego rozwoju.