Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce, raport za lata 1965-2001 na podstawie bazy Science Citation Index
Andrzej Pilc
Instytut Farmakologii PAN, Kraków
nfpilc@cyf-kr.edu.pl
Badacze czytając publikacje naukowe odnoszą się do ich wyników, cytując ważne doniesienia z danej dziedziny nauki. Dobra, nowatorska praca ma szansę na wiele takich cytowań, zła zostaje zapomniana. Wg światowych statystyk ponad połowa badań nie jest cytowana ogóle, takie publikacje to czyste marnotrawstwo czasu i pieniędzy. Przeciętna publikacja cytowana jest jeden - dwa razy. Więcej niż 50 cytowań uzyskuje jedynie około 1% prac, ponad 100 tylko około 0.35%. Ilość cytowań jest podstawowym wskaźnikiem jakości publikacji naukowej w szeregu dziedzinach nauki takich jak biologia, medycyna, matematyka, fizyka, chemia i wiele innych.
W kraju dostępne są 2 bazy danych poświęcone analizie cytowań. Baza "Science Citation Report" dotyczy danych za lata 1996 - 2001. Zakupiona przez KBN baza "National Citation Report" dla Polski - dotyczy lat 1979 -1999. Pierwsza z nich jest zawężona w czasie (6 ostatnich lat), druga w przestrzeni (dotyczy jedynie publikacji z polskimi afiliacjami). Żadna z baz nie daje zatem dostatecznie szerokiego wglądu w całokształt publikacji i cytatów uzyskanych przez polskich naukowców. W związku z tym (korzystając z uprzejmości przyjaciół za granicą) postanowiono przeprowadzić analizę cytowań prac naszych badaczy korzystając z dostępu do bazy "Science Citation Report" za lata 1965-2001, to jest o okresie twórczej pracy żyjącego pokolenia Polskich naukowców. Uzyskane wyniki są wyższe 3 do 10 razy od danych dotychczas dostępnych.
Do przeprowadzenia analizy wykorzystano:
1. spis najczęściej cytowanych naukowców z bazy National Citation Report dla Polski
2. spis najczęściej cytowanych publikacji z tejże bazy z którego przeanalizowano cytowania wszystkich współautorów.
3. zbadano cytowania członków Polskiej Akademii nauk oraz członków komitetów naukowych przy Prezydium PAN
4. dodatkowo zanalizowano cytowania wszystkich samodzielnych pracowników naukowych z instytucji najczęściej cytowanych.
Afiliację autora weryfikowane sprawdzając nazwisko w Informatorze Nauki Polskiej 2000, obecna analiza dotyczy zatem samodzielnych pracowników naukowych (od stopnia doktora habilitowanego w górę). Doświadczenie zresztą wykazuje, że do uzyskania znaczącej ilości cytowań musi upłynąć kilka lat i mało który osobnik bez lub jedynie ze stopniem doktora ma szansę a znaczącą ilość cytowań.
Utworzono listę najczęściej cytowanych polskich naukowców w ogóle oraz z podziałem na następujące dziedziny:
1. nauki biomedyczne
2. fizyka
3. chemia
4. inne (głównie matematyka, astronomia, nauki techniczne.
By znaleźć się na liście naukowiec musiał spełnić następujące kryteria:
a. być cytowany ponad tysiąc razy,
b. opublikować choć jedną pracę cytowaną 100 lub więcej razy.
Drugie kryterium wprowadzono w celu "wyłowienia" naukowców którzy opublikowali choć jedną pracę która w warunkach świata można uznać za "klasyka cytowań, oraz by ułatwić sobie ze względów technicznych utworzenie takiej listy. Doświadczenie nabyte przy sporządzanie tej analizy wykazało że olbrzymia większość autorów którzy uzyskali ponad 1000 cytowań ma na swoim kącie koncie publikację cytowana 100 lub więcej razy. Kryteria powyższe spełniło 221 naukowców, w tym 64 z dziedziny "biomed," (biologia i medycyna), 89 z dziedziny fizyka, 48 z dziedziny chemia oraz 20 z innych działów nauki. którzy opublikowali łącznie 846 prac cytowanych ponad 100 razy. Zakładając ze nasi naukowcy opublikowali w tym czasie około 200000 prac ponad 100 cytowań uzyskało około 0.42% publikacji, co nie odbiega znacząco od średnich światowych
W dziedzinie "biomed" 22 osoby są zatrudnione u uniwersytetach, 19 w PAN, 15 w akademiach medycznych, 8 - w instytutach resortowych. Najwięcej osób pochodzi z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego (14 osób), z I nstytutu Farmakologii PAN w Krakowie (7 osób), z Instytutu Biologii im Marcelego Nenckiego PAN w Warszawie (5 osób) z Akademii Medycznej w Warszawie (5 osób) oraz Akademii Medycznej w Gdańsku (4 osoby).
Najczęściej cytowani autorzy to:
1. Stanisław J.Konturek, Collegium Medicum UJ, 14290 cytatów 956 publikacji,
2. Grzegorz Grynkiewicz, Instytut Farmaceutyczny, Warszawa 14261 cytatów 120 prac,
3.Ryszard J. Gryglewski, Collegium Medicum UJ, 10881 cytowań przypadających na 442 publikacje
W dziedzinie chemia 19 osób pracuje na uniwersytetach, 21 w PAN, 5 na politechnikach, 1 osoba na akademii medycznej i jedna w instytucie resortowym. Najwięcej osób pracuje na Uniwersytecie Warszawski (10), w Instytucie Chemii Fizycznej PAN (7) w Instytucie Chemii organicznej PAN w Warszawie (5) w Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu (3).
Najczęściej cytowani autorzy to:
1. Mieczysław Jaroniec, Uniwersytet im Marii Curie-Skłodowskiej 8950 cytowań i 740 publikacji,
2. Mieczysłw Mąkosza, Instytut Chemii Organicznej PAN 5455 cytatów 652 publikacji,
3. Wojciech J Stec, Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi z 4704 cytatami i 340 publikacjami.
W dziale fizyka 40 osób związanych jest z uniwersytetami, 32 z instytutami resortowymi, 12 z PAN, a 5 z politechnikami. Na Uniwersytecie Warszawskim pracują 22 osoby, w Instytucie Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego w Krakowie 17 osób, w Instytucie Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana w Świerku 15 osób, na Uniwersytecie Jagiellońskim 11 osób, w Instytucie Fizyki PAN w Warszawie 8 osób,
Najczęściej cytowani autorzy to:
1. Witold Nazarewicz, UW, Instytut Fizyki Teoretycznej, 7345 cytowań i 307 publikacji
2. Jacek Ciborowski, UW, Instytut Fizyki Doświadczalnej im S.Pieńkowskiego z 6670 cytatami i 230 pracami naukowymi,
3. Krzysztof Rybicki z Instytut Fizyki Jądrowej im H. Niewodniczańskiego, 6615 cytowań, 264 publikacji.
W dziedzinie "inne" 13 osób związane jest z PAN, 5 z uniwersytetami, jedna z politechniką. 7 osób zatrudnione jest w Centrum Astronomicznym PAN im Mikołaja Kopernika w Warszawie, 3 osoby w Instytucie Matematyki PAN w Warszawie i 3 osoby w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego.
Najczęściej cytowani autorzy to:
1. Bogdan Paczyński, Warszawa Astronomia, 13293 cytowań, przypadających na 753 publikacje,
2. Zenon Mróz, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN, mechanika, 2535 cytowań oraz 458 prac naukowych
3. Ryszard Engelking, UW, Wydział Matematyki, 2397 cytatów uzyskanych dla 162 publikacji.
Utworzono również listę 33 najczęściej cytowanych publikacji, warunkiem było co najmniej 500 cytowań. 19 publikacji na tej liście pochodzi z działu "biomed", 8 z działu fizyka, 3- chemia, 2 matematyka, 1 astronomia. 33 prace na 200.000 to 0.0165% co nie odbiega od średnich światowych wynoszących około 0.02%
Najczęściej cytowane prace to:
1. A new generation of Ca-2+ indicators with greatly improved fluorescence properties.
Grynkiewicz G, Poenie M, Tsien RY. Journal of Biological Chemistry 260 (6): 3440-3450 1985, praca cytowana 12790 razy.
2. Superoxide anion is involved in the breakdown of endothelium-derived vascular relaxing factor. Gryglewski RJ, Palmer RMJ, Moncada S. Nature 320, 454-456, 1986, 1334 cytowań.
3. Tolerance in t-cell-receptor transgenic mice involves deletion of nonmature cd4+8+ thymocytes. Kisielow P, Bluthmann H, Staerz UD, Steinmetz M, Vonboehmer H. Nature 333 742-746. 1988, praca cytowana 1187 razy.